Erkek Üreme Sistemi

Erkek üreme sistemi de dış organlar ve iç organlar olarak ikiye ayrılır. Dış erkek üreme organları; penis ve skrotum (torbalardan) oluşur. İç erkek üreme organları ise; testis (erbezi), prostat ve tohum kanallarıdır.

Dış Genital Organlar

Penis: İdrarın ve erkek tohum hücrelerinin dışarı boşalmasını sağlar. Erişkin bir erkekte 5-9 santimetre uzunluğunda, 3-5 santimetre çapında silindir şeklinde bir organdır. Cinsel uyaranlara bağlı olarak sertleştiğinde boyu yaklaşık iki kat uzar ve çapı artar. Uyaran bittiğinde penis kısa sürede eski boyutlarına geri döner. Penis uzunluğu çok değişken olabilir ve penisin cinsel işleviyle boyutları arasında bilinen bir ilişki yoktur.

Penis gövde ve baş olmak üzere iki kısımdan oluşur. Baş kısmı sünnet derisiyle kaplıdır ve erkek sünnet olduktan sonra bu kısım açıkta kalır. Sünnet olmamış erkeklerde sünnet derisinin içindeki baş kısmı sertleşmeyle birlikte ortaya çıkar, sonra eski boyutlarına döndüğünde tekrar deri tarafından örtülür. Penisin baş kısmı sünnet olmamış erkeklerde elle sıyrılarak da ortaya çıkarılabilir. Penis başı erkeğin en hassas bölgelerinden biridir ve içerdiği çok sayıda sinir ucu sayesinde erkek orgazmında en önemli rolü oynar. Penisin ortasından uretra adı verilen idrar borusu geçer. İdrar kesesi ile bağlantılı olan bu boru, penis başının uç kısmında bulunan uretra ağzına açılır. Uretra hem meninin hem de idrarın dışarıya boşaltılmasını sağlar.

Penis içerisinde süngere benzeyen bir yapı vardır. Sünger nasıl suyu içine çekerek emerse, penisteki süngere benzer yapı da içinde bulunan damarlardan kan çekerek şişer, sertleşir. Sertleşen penis yukarı doğru kalkar. Sertleşmediği zaman penisin duruşu aşağıya doğrudur. Ergenlik dönemine giren erkeklerde olmadık yerde ve beklenmeyen durumlarda penis sertleşmesi yaşanabilir. Erkek tohum hücreleri ergenlik dönemiyle çoğalmaya başlar. Testislerde biriken tohum hücrelerinin penis yoluyla dışarı atılmasına “boşalma” denir. Ergenliğe yeni giren erkeklerde zaman zaman gece boşalması olur. Sabahleyin uyanan genç erkek, iç çamaşırlarını ıslak bulur. Gece ıslanması her genç erkekte görülür.

Skrotum (Torbalar): Penisin altında yer alan, testisleri saran ve koruyan torba şeklindeki deri parçasıdır. Skrotum içinde sağlı sollu yer alan iki testis, sperm kanallarının bir kısmını ve çok sayıda damar yapısı içeren bir yapıdır. Çocuklarda torbaların büyüklüğü ve görünümü, çocuğun yapısına ve kilosuna bağlı olarak değişiklikler gösterebilir.Skrotumun sperm işlevlerini korumak açısından çok önemli bir özelliği vardır. Sperm hücreleri ısı değişikliklerinden olumsuz etkilenirler ve işlevlerini en iyi şekilde yerine getirebilmeleri için vücut ısısından yaklaşık 2 derece daha düşük ortamda bulunmaları gerekir. Torbanın vücut dışında bulunmasının nedeni budur. Torbanın içindeki ısı vücut ısısından daha düşüktür ve soğukta büzüşerek ısı kaybını önler. Sıcakta ise aksine sperm hücrelerinin aşırı ısıya maruz kalmalarını önlemek için gevşer. Torbaların duvarının ileri derecede elastiki ve hareketli oluşu, darbeler ve sıkışmalarda erbezinin zarar görme riskini azaltır. Ayrıca torbalar duvarlarındaki sinir ağı nedeniyle cinsel uyarılmanın önemli yerlerinden biri olarak, cinsel fonksiyonda rol oynarlar.

İç Genital Organlar

Testis (Er bezi): Skrotum içinde yer alan, içinde erkek tohum hücreleri bulunan, sperm hücrelerinin üretildiği ve testosteron adı verilen erkeklik hormonunun salgılandığı iki organdır. Testislerin büyüklükleri kişiden kişiye değişmekle beraber, her biri ortalama 20-30 gram ağırlığında, 4-5 santimetre uzunluğunda ve 2-2,5 santimetre kalınlıktadırlar. Her testis içinde küçük ve oldukça kıvrımlı sperm kanalcıkları bulunur. Bu kanalcıklar sperm hücreleri üretir. Erkek çocukta ergenlik dönemine girene kadar nispeten düşük miktarlarda salgılanan testosteron hormonu ergenlikle birlikte daha hızlı salgılanmaya başlar ve erkeklere özgü fiziksel özelliklerin (kas kitlesinin artması, kalın ses, erkek tipi kıllanma, sakal-bıyık çıkması) gelişmesinde önemli rol oynar. Sperm üretimi de ergenliğin başlamasıyla kısa sürede başlar. Erişkin bir erkekte de testosteron erkek cinsiyete özgü özelliklerin devamını ve sürekli olarak sperm üretimini sağlar.

Testislerin torbalara inmiş olması önemlidir. Anne karnında bebek gelişirken, testis dokusu batın içinde böbrek seviyesinde bulunur. Cenin geliştikçe testisler aşağıya doğru seyreder, doğuma yakın devrede,kasık kanalından geçerek torbalara iner.İniş sürecinde aksama olursa karın içi veya yol boyunca herhangi bir yerde kalır.Bu durumda torbalar boştur.Dikkatli ebeveynler bu durumu fark edebilirler.Torbalara inmeyen testisler,vücut içinde kalınca çalışması ve özelliği bozulur.Kısırlığa veya testis kanserine neden olabilir.Anormallik tespit edildiğinde tedavisi şarttır.Tedavinin 1 yaşlarında tamamlanması muhtemel zararları asgariye indirmek için şarttır. Prostat bezi: Erkek tohum hücrelerini taşıyan sıvıyı salgılayan bezdir. Mesane tabanında yerleşmiş, iri kestane büyüklüğünde , içinden idrar kanalı geçen bir organdır.İdrar kanalının çevresini soğan gibi sarar.Erkek tohum hücrelerini taşıyan sıvıyı salgılayan bezdir,salgıları meniye karışır.Spermin fonksiyonlarında,meninin pıhtılaşması ve sıvılaşma gibi olaylarda görevi vardır.

İdrar Yolları (Üretra): Mesaneden sonraki idrar yolu yaklaşık 24-25 cm.uzunluğunda 0.5 cm. çapındadır. İlk kısmı prostatın içinde bulunur. Diğer kısmı penisin içindedir.

İdrar yolundan akan sıvılar şunlardır: İdrar, Meni, Mezi, Vedi.

İdrar: Böbrekten süzülen idrar mesanede birikir, mesane dolunca idrar hissi ile mesane kasılır ve idrar dışarı boşalır.

Meni: Cinsel uyarılma sırasında idrar yolu ve meni kanallarında biriken sıvı, boşalma ile dışarı atılır.

Mezi: Cinsel uyarılma esnasında penisin ucunda beliren birkaç damla yapışkan, şeffaf sıvıdır. Bazı erkeklerde çok belirgin olurken bazılarında çok azdır. Bu sıvı meni ile karıştırılmamalıdır.

Vedi: İdrardan sonra gelen 1-2 damla sıvıdır.İdrardan daha koyu kıvamlı ve kaygandır.Temizlenme sırasında penis ucundaki sıvının kaygan olması ile fark edilir.Prostat ve idrar yolu içindeki salgı bezlerinden gelmektedir.Bu sıvının dışkılanma sırasında ıkınırken gelen sıvıyla aynı olduğu düşünülmektedir.

Sperm Kanalları (Epididim-Vaz Deferens): Erkek tohum hücrelerinin penise ulaşmasını sağlayan kanallardır. Spermler testislerde üretildikten sonra, testisin üst kutbuna yerleşmiş kanal sistemi içine girerler. Bu kanal sistemi,testisin üst kutup-arka kenar-alt kutup istikametinde ona sıkıca yapışık vaziyette bulunur.Tıpta epididim adı verilen sperm kanal sisteminin ilk kısımlarında,kanallar o kadar ince ve kıvrıntılıdır ki, 0.5cm. çapında,5-6 cm.boyundaki organa 5-6 metre uzunluğunda kanal sıkışmıştır. Spermin kanallarda ilerleyişi günler sürer.Bu seyahat,spermin olgunlaşması ve döllenme kabiliyeti kazanabilmesi için şarttır.Testisin alt kutbunda sperm kanalı kalınlaşır,yukarıya doğru kıvrılarak düz bir hal alır.Vaz deferens adı verilen bu kanal kordon içinde kasık kanalından geçer ve karın içine girer.Erkeklerin kısırlaştırma ameliyatlarında bu kanallar kesilmektedir.Ana sperm kanalı karın içine girdikten sonra mesanenin arkasında bulunan meni keseciğinin kanalıyla birleşir ve prostat içerisinden geçerek idrar yoluna açılır.

Sperm Hücrelerinin Yapısı: Sperm hücreleri yaklaşık santimetrenin 250’de biri kadar uzunlukta , çıplak gözle görülemeyecek kadar ufak hücrelerdir. Hücrenin baş, gövde ve kuyruk olmak üzere üç ayrı kısmı vardır. Baş kısmı sperm hücresinin yumurta hücresi içine girme işlevini yürütür. Bu amaçla bu kısımda yumurta hücresi dış tabakasını eritip delebilen maddeler bulunur. Gövde kısmı sperm hücresinin 23 kromozomdan oluşan genetik materyalini içerir. Burada ayrıca sperm hücresinin canlı kalmasını ve hareket etmesi için gerekli olan enerji sağlayan maddeler depolanmıştır. Kuyruk kısmı sperm hücresinin hareketli olmasını sağlar. Kırbaç hareketleriyle ilerleyen sperm hücresi bu şekilde yumurta hücresini bulmaya çalışır.

Sperm Üretimi

Her testis içinde çok ince ve birbiri üzerine katlanmış çok sayıda kılcal boru vardır. Sperm hücreleri bu borular içerisinde oluşur ve olgunlaşır. Sperm hücrelerinin üretimi ve olgunlaşması yaklaşık 74 gün kadar sürer.

Sperm hücresi üretimi aynen yumurta hücresi üretiminde olduğu gibi esas olarak 46 kromozom taşıyan bir hücrenin tam yarıdan ikiye bölünmesiyle gerçekleşir. Erkeklerin hücrelerinde cinsiyet kromozomu olarak bir X ve bir de Y kromozomu bulunur. Kadında ise cinsiyet kromozomlarının ikisi de X yapısındadır. Sperm hücreleri oluşum aşamasında böylece cinsiyet kromozomlarından ya X veya Y kromozomunu alırlar. Yumurta hücresini dölleyen sperm hücresi Y kromozomuna sahip olduğunda bebeğin cinsiyeti erkek, X kromozomuna sahip olduğunda bebeğin cinsiyeti kız olur. Yani bebeğin cinsiyeti daima babadan gelen spermin cinsiyet kromozomu belirler.

Ana sperm kanalının içine seminal vesikülleri, prostat bezi ve Cowper salgı bezleri kendi salgılarını boşaltarak meninin sarı şeklini almasını sağlarlar. Bu salgıların sperm hücreleri üzerinde besleyici ve hareket artırıcı özellikleri vardır. Sperm hücrelerinin bu salgılarla birleşmesi neticesinde oluşan sıvıya meni adı verilir. Yaklaşık 4 ml. Hacimdeki meninin hacmen %60’ı seminal vesikül tarafından, %20’si prostat tarafından oluşturulur. Prostat en dış kısımda yer alan organ olduğunda ejakulasyon da ilk boşalan sıvı prostat sıvısıdır ve en canlı spermler bu sıvı içinde yer alırlar. Meninin sadece %2-3’ü spermlerden oluşur. Bu nedenle yumurtası bulunmayanlarda veya sperm üretimi olmayanlarda da yeterli miktar meni sıvısı oluşabilmektedir. Sperm üretimi devamlıdır, üretilen sperm depolanır ve boşaltılmaya hazır bekler. Boşalma, meninin cinsel haz duygusu ile beraber, fışkırır tarzda akmasıdır.Boşalma,cinsel ilişki veya mastürbasyon sırasında cinsel uyarılar neticesinde olabildiği gibi uykuda cinsel uyarma olmaksızın da gerçekleşebilir.

Meninin Salgılanması ve Özellikleri

Meni erkeğin orgazm olmasıyla birlikte dış idrar deliğinden fışkırma tarzında boşalan bir sıvıdır.. Meni yaklaşık 1,5-5 ml. miktarında opak-gri renkte, kuruduğunda sarı bir renk alan, kendine özgü bir kokusu olan, yapışkan ve kıvamlı bir sıvıdır. Vücuttan atıldıktan sonra 5 ila 20 dakika arasında yapışkan halini kaybederek sıvılaşır, 30 dakikada tamamen su halini alır. Bir boşalmada erkek ortalama 150 milyon sperm hücresi boşaltır. Yumurta hücresinin döllenmesinde sperm sayısı kadar spermlerin kalitesi de önemlidir.

Erkek Üreme Organlarına İlişkin Sorunlar: Testislerin ve skrotumun bedenin dışarısında yer alması onların örselenme riskini arttırır. Ancak tıbbi sorunlar açısından kolay muayene olanağı sağlar. Üreme sistemine ilişkin sorunlarda da erken tanı konulması; kalıcı olumsuz etkiler ortaya çıkmadan çözüm sağlayabilir. Utanma, korku ya da diğer gerekçelerle çözüm arayışlarındaki gecikmeler onarılması olanaksız durumlar yaratabilmektedir. Bu nedenle aşağıdaki yakınmalar söz konusu olduğunda bir uzman hekime başvuruda gecikilmemesi gerekmektedir:

Tek ya da her iki testiste ani ya da giderek artan sancı, ağrı

Skrotum içinde testislerin birinin yukarı çıkması

Skrotumda şişlikler

Skrotum içinde iki yerine tek testis bulunması

Penis ucunda ağrılı şişme

İdrar yaparken ağrı, zorluk, yanma duygusu ve eşlik eden ateş.

Bu ve benzeri soru ve sorunlar konusunda uzman hekime danışmak sorunun bir an önce çözümüne yardımcı olacak, kalıcı olumsuz etkilerin oluşmasını önleyecek ve duygusal rahatlama sağlayacaktır.